Nhà cổ Trăm Cột Long An – Ngôi nhà rường kiểu Huế độc đáo ở Miền Tây

nhà cổ trăm cột long an – ngôi nhà rường kiểu huế độc đáo ở miền tây

huyện cần Đước, tỉnh long không những là vùng đất được biết đến với đặc sản nổi tiếng gạo nàng thơm chợ Đào mà còn là nơi có nhiều di tích lịch sử lịch sử vẻ vang văn hóa truyền thống giá trị. có dịp du lịch long an về cần Đước,
người chơi đừng quên ghé thăm nhà trăm cột. cái “ độc ” của ngôi nhà không chỉ vì tên gọi nguồn gốc theo đặc trưng kiến trúc ( nhà có trên một trăm cây cột ), mà còn vì đây là ngôi nhà “ rường ” của xứ huế, nằm lọt giữa vùng quê nam bộ .nhà trăm cột nằm ở tả ngạn sông vàm cỏ Đông, thuộc xã long hựu Đông, huyện cần Đước, tỉnh long an. ngôi nhà này do ông trần văn hoa lúc ấy là hương sư làng long hựu, tổng lộc thành hạ, tỉnh chợ lớn kiến tạo xây dựng. dù gọi là nhà trăm cột những sự thực, ngôi nhà có đến 120 cột, trong đó 68 cột chính và 52 cột vuông nhỏ phụ trợ .nhà trăm cột có kiểu chữ “ quốc ”, 3 gian, 2 chái đôi với diện tích quy hoạnh 822 mét vuông trong một khu vườn rộng 4.886 mét vuông. ngôi nhà này được khai công vào năm 1901, đến năm 1903 thì triển khai xong và năm 1904 thì xong phần chạm khắc trang trí do nhóm 15 thợ từ làng mỹ xuyên – làng chạm khắc mộc nổi tiếng của thừa thiên – huế triển khai bằng vật liệu nhiều phần là những loại gỗ quý như cẩm lai, mun … mái lợp ngói âm khí và dương khí, nền nhà bằng đá tảng cao 0,9 m, mặt nền lát gạch tàu lục giác .

nhà gồm có hai phần: phần trước là phần nội tự – ngoại khách, phần sau là phần để ở và sinh hoạt. lẫm lúa ở sau cùng đã tháo dở (1952), nay chỉ còn nền móng. mặt chính nhà quay về hướng tây bắc, quanh nhà có sân rộng dùng để phơi lúa, bột. hành lang, hiên và nền nhà được lát gạch tàu, không gian rộng rãi hướng ra khu vườn rộng nên luôn mát mẻ. cửa chính và các cửa sổ có song hình con tiện, bản gỗ.

kết cấu chính của nhà trăm cột kiểu xuyên trính ( còn gọi là nhà đâm trính, nhà rường ), khung sườn kiểu bát trụ, xác định theo hướng tây – Đông, tiền – hậu. các bộ phận của cấu trúc chính như trính, trổng đều chạy chỉ, uốn cong kiểu nhà rường ở miền trung. tiếp giáp giữa bộ phận trính và trổng để đỡ đòn dông nóc nhà được cách điệu hình ” chày cối ”, tượng trưng cho âm khí và dương khí kết hợp ( nên còn gọi là kiểu nhà chày cối ). Đây là kiểu nhà truyền thống cuội nguồn có nhiều ưu điểm bởi bộ khung rất chắc như đinh .Đặc biệt, trang trí trong kiến trúc ở nhà trăm cột cho thấy nghệ thuật và thẩm mỹ điêu khắc của những nghệ nhân ngày trước ở vào trình độ bậc cao qua cách bố cục tổng quan, bộc lộ đề tài cũng như giải quyết và xử lý kỹ thuật. toàn bộ mạng lưới hệ thống vì kèo, xuyên được chạm nổi, chạm lọng rất công sức những đề tài ” vân hóa long ”, ” tứ thời ” kiểu ” dây lá hóa ” đặc trưng của huế rất tinh tế .

các gian nội tự và ngoại khách là nơi tập trung cao nhất giá trị thẩm mỹ của công trình mà người xưa đã gửi gấm trên từng nét chạm. Đó là một tập hợp đa dạng, phong phú các đề tài cổ điển như ”tứ linh”,”tứ thời”,” bát quả”; các mô típ thể hiện phúc – lộc -thọ bên cạnh các đề tài phương tây như hoa hồng, sóc – nho, cùng các yếu tố nam bộ như mãng cầu, bình bát,khế,măng cụt, đã được các nghệ nhân thể hiện công phu trên các bao lam, các khung ô hộc, vách ngăn, vách lá gió, bàn thờ, ghế nghi, bàn tròn, bàn dài, bằng kỹ thuật chạm lọng, chạm nổi, chạm bong kênh, chạm nổi trên nền chạm lọng, hết sức điêu luyện và tài tình.

nét đặc trưng trong phong thái chạm gỗ ở đây là bên cạnh phong thái tả thực
khéo léo, tỉ mỉ nặng tính sao chép, gò bó bởi những qui phạm phong kiến là phong thái cách điệu phóng khoáng với khối lượng lớn những đồ án dạng ” dây lá hóa ” đã tạo thêm sự nhiều mẫu mã, sinh động, gây xúc cảm cho người thưởng ngoạn .gian ngoại khách ở nhà trăm cột còn được tô điểm bởi những bức hoành phi, đối liễng, sơn son, thếp đá quý, cẩn ốc xa cừ có nội dung nói lên tư tưởng hướng đến đời sống an nhàn, ( thiên địa náo trường xuân mậu trúc mai thanh khai hảo cảnh, hướng sơn y thắng cuộc vận phi điểu cách tráng kỳ quan ) hay ca tụng cảnh đẹp ( sơn trang cổ họa ), cầu phúc, chúc thọ. tất cả được bố cục tổng quan, giải quyết và xử lý một cách hòa giải trong khoảng trống kiến trúc làm toát lên nét trang nghiêm của một ngôi nhà thời thánh và cũng đầy trang trọng của một khu công trình kiến trúc điêu khắc truyền thống cuội nguồn .

vật dụng quý giá trong nhà đều có tuổi đời cả trăm năm, hầu hết làm bằng gỗ quý. trong đó, giá trị nhất là bộ trường kỷ đặt ngay gian chính để trà nước tiếp khách hàng ngày. cách bố trí, sắp đặt từng vật dụng bên trong ngôi nhà đều có ý nghĩa, thể hiện sự tôn nghiêm, và mang nội dung khuyên dạy con cháu sống theo cương thường đạo lý của khổng giáo, phật giáo.

theo những nhà nghiên cứu, nhà trăm cột là một ngôi nhà có kiểu thức thời nguyễn, về đại thể mang dấu ấn rõ ràng của phong thái huế. nhưng do được làm theo đơn đặt hàng của gia chủ trong toàn cảnh nam bộ thời thuộc pháp nên có nhiều nét tiểu dị trong đề tài trang trí, tạo được sự đa dạng chủng loại và phú quý. Đó cũng là một phần lịch sử vẻ vang – văn hóa truyền thống đất phương nam cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 .ngôi nhà được đặt ở đất long an nên phía bên ngoài, việc trang trí cây kiểng cũng khác. dân dã hơn, có hướng mở chứ không khép kín đáo như nhà rường huế. vẻ đẹp của nhà trăm cột là vẻ đẹp của sự tích hợp hài hòa và tinh xảo với hồn cốt vùng sông nước, kênh rạch miền tây .với giá trị ấy, năm 1997 nhà trăm cột đã được bộ văn hóa – thông tin xếp hạng là di tích lịch sử dân tộc – văn hóa truyền thống quốc gia ( số 2890 – vh / qĐ / 27.09.1997 ). hơn 120 năm đã trôi qua với bao mưa nắng nhưng ngôi nhà vẫn vững chãi, đặc biệt quan trọng là những giá trị trong kỹ thuật chạm khắc khiến khu công trình này trở thành một điểm đến độc lạ
thu hút khách du lịch ở vùng đất này .